Guinee-Bissau is een van de armste en minst gewaardeerde van de 54 Afrikaanse landen - het moet zelfs de naam delen met het grotere buurland Guinee, het verder weg gelegen Equatoriaal-Guinea en het zeer afgelegen Papoea-Nieuw-Guinea. Maar de voormalige Portugese kolonie aan de West-Afrikaanse kust onderscheidt zich op twee punten: het heeft sinds 1980 negen staatsgrepen of pogingen tot staatsgrepen gekend, en het is de belangrijkste narcostaat van het continent.

De meest recente geslaagde staatsgreep in Guinee-Bissau was de "narco-coup" van 2012, geleid door generaal Antonio Indjai, stafchef van het leger. Volgens een rapport van het Global Initiative Against Transnational Organized Crime was deze vooral bedoeld om "controle te krijgen over de snel groeiende lucratieve cocaïnehandel."

De burgerdemocratie is nu terug in Guinee-Bissau, zij het in de persoon van een voormalige legergeneraal, president Umaro Cissoko Embaló, die eind 2019 werd verkozen. Hij en zijn kabinet hebben dinsdag vijf uur lang onder vuur gelegen in het presidentieel paleis, toen zwaarbewapende mannen in burgerkleding (maar waarschijnlijk echt soldaten) hen probeerden te doden.

Ze overleefden het, hoewel veel andere mensen stierven, maar je moet dit soort dingen verwachten wanneer je land een belangrijk doorvoerpunt wordt voor Latijns-Amerikaanse cocaïne op weg naar Europa en het Midden-Oosten. Embaló zelf zei dat de aanvallers banden hadden met drugs in het land, maar hij legde niet uit waarom dat hem tot doelwit zou maken. Dus ik zal een gokje wagen.

Zoals minstens de helft van de legers in Afrika zijn de strijdkrachten van Guinee-Bissau collectief een belangengroep die vooral gericht is op zelfverrijking, maar er zijn bijna altijd rivaliserende facties binnen het leger die strijden om de controle over diverse overheids- en particuliere inkomstenstromen.

Als voormalig generaal zou Embaló met een van die facties verbonden moeten zijn. Zelfs als hij zelf niet (meer) actief is in de drugshandel, zal zijn factie dat wel zijn, en dat maakt hem een doelwit voor de andere facties. Net als in de talloze narco-thrillers die on line beschikbaar zijn, kun je er nooit echt van weglopen.

Guinee-Bissau springt eruit omdat er zoveel drugsgeld rondslingert, maar het coupfenomeen is veel breder dan dat. In feite komt de oude uitdrukking "de Gordel van de Staatsgrepen" weer in zwang, omdat de overgrote meerderheid van de staatsgrepen plaatsvindt in de brede centrale gordel van Afrika die zich uitstrekt van de Atlantische kust over de Sahel tot aan de Rode Zee.

Dit is ongetwijfeld de armste regio van Afrika, met een inkomen per hoofd van de bevolking dat vaak minder dan een dollar per dag bedraagt, en het is ook de minst goed opgeleide regio. De klimaatverandering begint er hard toe te slaan, want warmer weer betekent over het algemeen minder regen - en wat er valt, verdampt weer sneller.

Het feit dat bijna al deze landen moslim zijn, betekent dat ze allemaal kwetsbaar zijn voor aanvallen van jihad-extremisten die op grote schaal slachtingen aanrichten onder degenen die minder extreem zijn dan zijzelf. De legers die tegen deze fanatici vechten, met name Mali (8 staatsgrepen en pogingen tot staatsgrepen), Niger (7), Burkina Faso (9) en Tsjaad (8) , hebben zware verliezen moeten incasseren en voelen zich ondergewaardeerd en onderbetaald.

Bovendien is er geen tegenmacht die de soldaten ervan weerhoudt de macht over te nemen: de economieën zijn wankel, de regeringen zijn corrupt, en het leven is voor de meeste mensen zo moeilijk dat ze een militaire machtsovername zullen toejuichen, althans in het begin. Als het erg slecht gaat, is het moeilijk te beseffen dat het altijd erger kan worden.

Maar een gevoel voor proportie is nodig. In zuidelijk en oostelijk Afrika zijn er de afgelopen twintig jaar nauwelijks militaire coups geweest, afgezien van Burundi, Lesotho en één keer in Zimbabwe. (Zimbabwaanse grap: Hoe weet je dat er een militaire staatsgreep is geweest? Antwoord: Er is een generaal op de televisie die je vertelt dat wat net gebeurd is, geen militaire staatsgreep was).

En de mode voor militaire coups verschuift ook naarmate de geschiedenis zich ontvouwt. Gedurende het grootste deel van de 19e eeuw en de eerste helft van de 20e eeuw vond het merendeel van de staatsgrepen plaats in Latijns-Amerika, en de rest in de Balkan. Het grootste deel van de rest van de planeet lag natuurlijk onder de hielen van de verschillende Europese keizerrijken.

De hoogtijdagen van de militaire staatsgrepen in het Midden-Oosten waren in 1945-75, sedertdien heeft Afrika dit specifieke werkterrein gedomineerd. Maar als de recente opleving in Afrika's "Coup Belt" werkelijk verband houdt met de opwarming van de aarde, dan kunnen we ook in andere delen van de wereld een opleving verwachten. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, gedragen de meeste mensen zich niet goed onder druk.